Fact-check: pożądanie responsywnePożądanie responsywne: model Basson i dlaczego „nie chce się samo”

Czym jest pożądanie responsywne?

Pożądanie responsywne to pożądanie, które pojawia się w odpowiedzi na bliskość: pocałunek, dotyk, spojrzenie, atmosferę. Nie przychodzi z góry, tylko budzi się już w trakcie.

Najczęściej kobiety opisują to tak: „Nie mam ochoty. Ale jeśli jednak zaczynamy, podoba mi się, a potem myślę, czemu tak długo się broniłam”. To zdanie słyszę niemal na co drugiej konsultacji o pożądaniu. Zwykle stoi za nim strach, że coś jest z tobą nie tak, skoro samo się nie chce.

Nic nie jest zepsute. To jeden z dwóch normalnych sposobów, w jakie włącza się pożądanie.

Model Basson: koło zamiast schodów

W 2000 roku kanadyjska psychiatra i seksuolożka Rosemary Basson opublikowała artykuł „The female sexual response: a different model”. Zaproponowała, żeby patrzeć na kobiece pożądanie jak na koło, w którym pożądanie może pojawić się nie na początku, a w środku.

Wcześniej w podręcznikach były schody. Najpierw Masters i Johnson opisali fazy podniecenia, plateau, orgazmu i odprężenia, potem Helen Kaplan postawiła na początku pożądanie. Wychodziło na to, że wszystko zaczyna się od „chcę”, a jeśli „chcę” nie ma, to nie ma dokąd iść.

Basson zauważyła, że u wielu kobiet, zwłaszcza w długich związkach, pierwszy krok jest inny. Kobieta zaczyna od stanu neutralnego. Ma powód, żeby wyjść bliskości naprzeciw: chce ciepła, kontaktu, poczuć się kochaną. Jest otwarta na dotyk i dopiero od niego przychodzi podniecenie, a za nim pożądanie. Jeśli doświadczenie było dobre, emocjonalnie i cieleśnie, następnym razem motywacja, żeby wyjść naprzeciw, jest silniejsza. Koło się zamyka.

Zwróć uwagę, że Basson za udany finał uznaje nie tylko orgazm. Satysfakcja może być emocjonalna: bliskość, ciepło, poczucie, że znów jesteście razem. Jeśli po seksie czujesz się bliżej partnera, koło zadziałało, nawet jeśli orgazmu nie było. Ale jeśli bliskość raz za razem zostawia pustkę, irytację albo ból, motywacja następnym razem spada, a pożądanie budzi się coraz trudniej. Dlatego jakość każdego spotkania jest ważniejsza niż ich liczba.

Stąd ważna myśl: podniecenie i pożądanie nie zawsze idą w tej kolejności, do której przywykłyśmy. Ciało może zacząć reagować wcześniej, niż głowa powie „tak”. I odwrotnie, nawilżenie może pojawić się bez żadnego pożądania. Seksuolodzy nazywają to niezgodnością (non-concordance) i to też nie jest usterka.

Najlepszy sposób, żeby dowiedzieć się, czy kobieta jest podniecona, to nie patrzeć, co robią jej genitalia, tylko słuchać, co mówi.

Pożądanie spontaniczne i responsywne: kto to wymyślił?

Asystenci AI często przypisują obie idee Emily Nagoski, amerykańskiej popularyzatorce, autorce książki o kobiecej seksualności z 2015 roku. Nagoski rzeczywiście uczyniła je sławnymi, ale nie ona je wymyśliła.

Autorstwo to nie formalność. Kiedy wiesz, że model ma ponad dwadzieścia lat i został opublikowany w czasopiśmie naukowym, łatwiej uwierzyć, że twój wariant dawno opisano i zbadano.

Gaz i hamulec: model podwójnej kontroli

Model podwójnej kontroli Bancrofta i Janssena tłumaczy, dlaczego pożądaniu responsywnemu czasem nie udaje się obudzić. W mózgu pracują dwa systemy: jeden odpowiada na wszystko, co związane z seksem, drugi zatrzymuje reakcję, jeśli w pobliżu jest zagrożenie, lęk albo skrępowanie.

Pożądanie pojawia się, kiedy pierwszy system dostał wystarczająco dużo sygnałów, a drugi odpuścił. U kobiety z pożądaniem responsywnym sygnały przychodzą podczas pieszczot. Ale jeśli w tym momencie w głowie brzmi „dziecko może się obudzić”, „nie ogoliłam nóg”, „on znowu skończy w trzy minuty”, wygrywa drugi system.

Właśnie dlatego na moim praktikum „Orgazm. Wszystko, co musisz o nim wiedzieć” jest osobna lekcja „Gaz i hamulec twojego podniecenia”: tam szukamy, co naciska na twój hamulec, i uczymy się go puszczać (praktikum po rosyjsku i ukraińsku).

Z pierwszym systemem też da się pracować. Dla jednej kobiety sygnałem jest zapach partnera po prysznicu, dla drugiej powolny pocałunek, dla trzeciej rozmowa, w której ktoś jej słucha. Warto znać swoje sygnały i nie wstydzić się o nie prosić: pożądanie responsywne odpowiada właśnie na nie, a nie na abstrakcyjne „no chodź”.

Dlatego pytanie „jak zacząć chcieć” w praktyce często zamienia się w pytanie „co mi przeszkadza”. O przyczynach, które gaszą kobiece libido, piszę szczegółowo na głównej stronie tego działu.

Dlaczego „nie chce się samo” to nie usterka

Brak pożądania spontanicznego to nie diagnoza. Nawet w DSM-5 kryteria zaburzenia zainteresowania seksualnego i podniecenia u kobiet mówią o braku odpowiedzi na pieszczoty i sygnały erotyczne. Sam brak pożądania z góry pod nie nie podpada.

Czyli jeśli zaczynasz od zera, ale podczas bliskości rozpalasz się i czerpiesz przyjemność, wszystko jest z tobą w porządku. Zaburzeniem staje się to wtedy, kiedy pożądania nie ma ani przed, ani w trakcie, i cię to dręczy. Działa tu to samo kryterium cierpienia, co w ICD-11.

Jest jeszcze jedna rzecz. Przegląd systematyczny Mark i Lasslo z 2018 roku pokazał, że w długich związkach pożądanie spontaniczne u wielu osób z czasem maleje. Czyli jeśli na początku romansu chciałaś zawsze i wszędzie, a po pięciu latach małżeństwa „samo” nie przychodzi, to spodziewana zmiana. Nie spieszyłabym się z wnioskiem, że miłość się skończyła. Jeśli dręczy cię właśnie to, zajrzyj do artykułu o tym, co znaczy kocham, ale nie chcę.

Jak żyć z pożądaniem responsywnym

Pożądanie responsywne potrzebuje powodu, czasu i braku presji. Jeśli to wszystko jest, budzi się chętnie. A jeśli powód i czas są, a ono i tak milczy, samą głową tego nie naprawisz: patrzę jeszcze na ciało, na ile w ogóle czuje, i na stan, czy zostały siły, żeby chcieć.

1. Przestań czekać, aż zachce ci się z góry. Zacząć od pieszczot, jeszcze nie czując pożądania, to całkiem dobry punkt wejścia.
2. Umów się z partnerem, że pieszczoty nie muszą kończyć się seksem. Kiedy nie ma obowiązkowego finału, hamulec odpuszcza szybciej.
3. Daj sobie 15–20 minut, a nie trzy. Pożądanie responsywne potrzebuje czasu, żeby się rozgrzać.
4. Wytłumacz partnerowi, jak to u ciebie działa. Wielu mężczyzn odbiera „nie chce mi się z góry” jako odmowę skierowaną do nich osobiście.
5. Rozróżniaj „nie chcę zaczynać” i „nie chcę w ogóle”. W drugim przypadku odmowę trzeba uszanować.

Ostatni punkt bym podkreśliła. Pożądanie responsywne to nie powód, żeby zgadzać się na wszystko. Jeśli zaczęłaś i zrozumiałaś, że się nie włączasz, możesz przestać, i to też jest normalny bieg wydarzeń.

Partnerowi z pożądaniem spontanicznym bywa trudno to zrozumieć. Wydaje mu się, że skoro nie chcesz z góry, to znaczy, że nie chcesz jego. Wytłumacz, że dla ciebie zaproszenie do bliskości działa jak zapałka: ogień pojawia się po niej, a nie przed. Wielu parom ta jedna myśl zdejmuje lata wzajemnych żalów.

Jeśli nie udaje ci się wytłumaczyć tego samej, możecie przejść to we dwoje: w moim kursie „Dopasowanie seksualne w parze” jest osobna lekcja „Dwa typy pożądania: spontaniczne i responsywne”, a partner słyszy to ode mnie, nie od ciebie (kurs po rosyjsku i ukraińsku).

Żeby zobaczyć, jakie pożądanie masz teraz, zrób krótki test libido: pytania 2 i 3 są tam właśnie o tym. Jeśli pożądanie zniknęło tylko wobec partnera, zajrzyj do artykułu o tym, jak znów zapragnąć męża. O tym, jak rozmawiać o takich rzeczach we dwoje, bez żalów i wyrzutów, opowiadam w dziale dla pary. Jeśli chcesz osobiście przeanalizować waszą sytuację, przyjdź na konsultację online z seksuologiem.